İspanya’da yıllarını geçirip vatandaşlık başvurusuna yaklaşan Türk vatandaşlarının en sık sorduğu soru, Türk vatandaşlığının ne olacağıdır. Cevap iki ayrı hukuk düzenine bağlıdır: Türkiye’de 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, İspanya’da ise Medeni Kanun (Código Civil). İki düzen aynı soruya farklı açılardan bakar ve sonuçlarını birbirinden bağımsız olarak doğurur.
Türk hukuku: çok vatandaşlık serbest
Türk hukuku, Türk vatandaşlarının başka bir ülkenin vatandaşlığını kazanmasını yasaklamaz. 5901 sayılı Kanun’un 44. maddesine göre yabancı bir vatandaşlık kazanan kişi bunu belgeleriyle bildirdiğinde, nüfus kaydına çok vatandaşlığa sahip olduğu yönünde açıklama düşülür. Bildirim yurt dışında konsolosluk aracılığıyla yapılabilir.
Türk vatandaşlığı, yabancı bir vatandaşlığın kazanılmasıyla kendiliğinden sona ermez. Kanun’a göre kayıp, yetkili makam kararıyla (çıkma, kaybettirme ya da vatandaşlığa alınmanın iptali) veya seçme hakkının kullanılmasıyla gerçekleşir. Yabancı bir ülkenin makamları önünde yapılan bir beyan, Türk hukukunda vatandaşlığı sona erdiren işlemler arasında sayılmaz.
İspanya hukuku: vazgeçme beyanı şartı
İspanyol Medeni Kanunu’nun 23. maddesi, ikamet yoluyla vatandaşlık kazanmanın geçerlilik şartlarını sayar. Bunlardan biri, başvuru sahibinin önceki vatandaşlığından vazgeçtiğini beyan etmesidir. Bu şarttan yalnızca Latin Amerika ülkeleri, Andorra, Filipinler, Ekvator Ginesi ve Portekiz vatandaşları ile İspanya kökenli Sefaradlar muaftır. Türkiye bu listede yer almaz.
Beyan, vatandaşlık kararının tebliğinden sonra 180 gün içinde yapılması gereken yemin işlemiyle birlikte verilir. Bu işlem Nüfus Kayıt Dairesi’nde (Registro Civil) ya da noter huzurunda yapılır; ardından kazanım İspanyol nüfus kaydına işlenir.
Medeni Kanun’un 25. maddesi ayrıca bir yaptırım içerir: doğuştan İspanyol olmayan, vatandaşlığı sonradan kazanmış kişiler, vazgeçtiklerini beyan ettikleri vatandaşlığı üç yıl boyunca tek başına kullanırlarsa İspanyol vatandaşlığını kaybederler.
İki hukuk birlikte nasıl işler?
İspanya’da yapılan vazgeçme beyanı, İspanya hukuku bakımından vatandaşlığın kazanılması için zorunlu bir şarttır. Bu beyanın Türk vatandaşlığına etkisi ise Türk hukukuna göre belirlenir. Türk hukukunda vatandaşlıktan çıkma, İçişleri Bakanlığı’na yapılan başvuru ve verilen izinle gerçekleştiği için, yalnızca İspanyol makamlarına yapılan beyan Türk nüfus kaydını kapatmaz.
Bu durum kişiyi iki farklı kayıtla karşı karşıya bırakabilir: İspanya açısından önceki vatandaşlığından vazgeçmiş, Türkiye açısından hâlâ Türk vatandaşı olan biri. Bu ikili konumun hukuki sonuçları vardır ve kişisel durumla birlikte değerlendirilmelidir:
- İspanya’da ve İspanya’ya girişlerde İspanyol belgeleri kullanılmalıdır; vazgeçilen vatandaşlığın üç yıl boyunca tek başına kullanılması İspanyol vatandaşlığının kaybına yol açabilir
- Türk vatandaşlığı devam ettiği sürece, askerlik gibi bu vatandaşlıktan doğan yükümlülükler de devam eder
- Farklı makamlara verilen beyan ve belgelerin birbiriyle çelişmemesi gerekir
İzinle çıkma ve Mavi Kart
Türk vatandaşlığını Türk hukuku bakımından da sona erdirmek isteyenler için yol, 5901 sayılı Kanun’un 25. maddesindeki izinle çıkmadır. Şartlar şunlardır:
- Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak
- Yabancı bir vatandaşlığı kazanmış olmak ya da kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunmak
- Herhangi bir suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişilerden olmamak
- Hakkında mali ya da cezai bir kısıtlama bulunmamak
Henüz İspanyol vatandaşlığını almamış olanlara çıkma izin belgesi verilir; bu belge iki yıl geçerlidir ve bu süre içinde yabancı vatandaşlığın kazanıldığı belgelenmelidir. Yabancı vatandaşlığı zaten kazanmış olanlara doğrudan çıkma belgesi verilir. Türk vatandaşlığı, çıkma belgesinin imza karşılığı teslimiyle sona erer. Başvuru yurt dışında konsolosluklar aracılığıyla yapılabilir.
Doğumla Türk vatandaşı olup izinle çıkanlar ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, Kanun’un 28. maddesi uyarınca Türk vatandaşlarına tanınan haklardan büyük ölçüde yararlanmaya devam eder ve talep ederlerse Mavi Kart alır. Bu kişiler Türkiye’de oturma, çalışma, mülk edinme ve miras gibi konularda vatandaşlara tanınan haklara sahiptir. Seçme ve seçilme hakları, muafiyetli araç ya da ev eşyası getirme hakları ve askerlik yükümlülükleri yoktur; kadrolu memur olarak çalışamazlar, ancak kamu kurumlarında işçi ya da sözleşmeli personel olabilirler. Sosyal güvenlikteki kazanılmış hakları saklıdır.
İzinle çıkanlar, ileride Türkiye’de ikamet şartı aranmaksızın Türk vatandaşlığını yeniden kazanmak için başvurabilir. Bunun İspanyol vatandaşlığı üzerindeki etkisi ise ayrıca değerlendirilmelidir.
Karar vermeden önce düşünülecekler
- Askerlik durumu: Askerlik nedeniyle aranan kişi çıkma izni alamaz; önce bu durumun çözülmesi gerekir
- Türkiye’deki haklar: Mavi Kart mülk, miras ve sosyal güvenlik haklarının büyük kısmını korur; Mavi Kartlılara ayrı bir kimlik numarası verildiğinden bazı kayıtların güncellenmesi gerekebilir
- Çocuklar: Ebeveynin izinle çıkması çocukların vatandaşlığını kendiliğinden etkilemez; çocukların da birlikte çıkması için talep ve diğer ebeveynin muvafakati gerekir, muvafakat yoksa hâkim karar verir
- Kamu görevi: Türkiye’de kadrolu memurluk düşünenler için Mavi Kart yeterli değildir
Ne zaman destek almak gerekir?
Konu iki ülkenin hukukunu birlikte ilgilendirdiği için, kararın yemin aşamasına gelmeden önce verilmesi en sağlıklısıdır. Askerlik yükümlülüğü devam eden erkekler, Türkiye’de mülkü, şirket ortaklığı ya da süren bir miras işlemi bulunanlar, çocukları adına karar verecek ebeveynler ve ileride Türkiye’de kamu görevi düşünenler, izinle çıkma başvurusundan önce durumlarını bir avukatla gözden geçirmelidir. İspanya tarafındaki usul soruları için ise yemin işleminin yapılacağı Registro Civil ya da noterden bilgi alınabilir.
İstanbul Barosu’na kayıtlı avukat. İspanya göçmenlik danışmanı. Özgeçmiş
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Yazının kaleme alındığı tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.