İspanya’da beş yıl yasal ve kesintisiz yaşadıktan sonra geçici oturum izinlerinin yerini kalıcı bir statü alabilir. Bu noktada iki seçenek vardır: ulusal uzun dönem oturum (residencia de larga duración) ve AB uzun dönem oturumu (residencia de larga duración-UE). İkisi de İspanya’da süresiz yaşama ve çalışma hakkı verir; ancak şartları, kaybedilme nedenleri ve İspanya dışındaki etkileri farklıdır. 20 Mayıs 2025’te yürürlüğe giren yeni Yabancılar Yönetmeliği (1155/2024 sayılı Kraliyet Kararnamesi) iki statüyü 175 ila 185. maddelerde düzenliyor.
Ortak nokta: beş yıllık yasal ve kesintisiz ikamet
Her iki statü için de başvurudan önceki beş yıl boyunca İspanya’da yasal olarak ve kesintisiz ikamet etmiş olmak gerekir. Yönetmelik, yurt dışında geçirilen süreler için belirli bir esneklik tanır:
- Tek seferde altı aya kadar süren ayrılıklar, beş yılda toplam on ayı geçmiyorsa sürekliliği bozmaz
- Ayrılıklar iş nedeniyle ise tek seferde altı ay ve toplamda on sekiz aya kadar tolerans tanınır
- Usulsüz yapılan çıkışlar bu esneklikten yararlanamaz
Başvuru, mevcut iznin bitmesinden önceki iki ay içinde ilin Oficina de Extranjería’sına yapılır. Şartları zaten taşıyan ve izni geçerli olan kişi bu dönemi beklemek zorunda değildir. İdare üç ay içinde karar vermezse başvuru kabul edilmiş sayılır. Olumlu kararın ardından bir ay içinde yabancı kimlik kartı (TIE) için şahsen başvurulur.
AB uzun dönem oturumunda aranan ek şartlar
AB uzun dönem oturumu, 2003/109/AT sayılı AB Direktifi’ne dayanır ve beş yıllık ikametin yanında iki şart daha arar:
- Düzenli ve yeterli gelir: Tutarlar aile birleşimindeki ölçülerle aynıdır. 2025 itibarıyla IPREM aylık 600 euro olduğundan, iki kişilik bir aile için aylık en az 900 euro, her ek kişi için 300 euro daha gösterilmelidir. Gelir çalışmadan, serbest faaliyetten ya da kişinin kendi varlıklarından gelebilir.
- Sağlık sigortası: Kamu sağlık sistemi kapsamında olmak ya da İspanya’da faaliyet gösteren bir şirketten sağlık sigortası yaptırmış olmak gerekir.
Ulusal uzun dönem oturumun temel başvuru yolunda bu iki şart ayrıca aranmaz. Ayrıca ulusal statü bazı kişilere beş yılı beklemeden verilebilir: İspanya sosyal güvenlik sisteminden katkı payına dayalı emekli aylığı alanlar, İspanya’da doğup reşit olduğunda son üç yılını yasal olarak burada geçirenler, daha önce doğuştan İspanyol olup bu vatandaşlığı kaybedenler ve mülteci, vatansız ya da ikincil koruma statüsü tanınanlar bu kapsamdadır.
Öğrenim süreleri konusunda da bir ayrıntı var: AB uzun dönem hesabında öğrenci, gönüllü ya da staj statüsünde geçen sürelerin yarısı dikkate alınır; bunun için başvuru anında kişinin oturum izniyle İspanya’da bulunması gerekir.
AB içinde başka bir ülkeye taşınma
İki statü arasındaki en belirgin pratik fark buradadır. AB uzun dönem oturumu sahibi, başka bir AB ülkesine yerleşmek istediğinde o ülkede Direktif’in öngördüğü kolaylaştırılmış usulden yararlanabilir. Bu, otomatik bir yerleşme hakkı değildir: gidilen ülke gelir, sağlık sigortası ya da çalışma izni gibi kendi şartlarını arayabilir. Direktif İrlanda ve Danimarka’da uygulanmaz.
Ulusal uzun dönem oturum ise yalnızca İspanya için geçerlidir. Başka bir AB ülkesinde yaşamak isteyen kişi orada genel kurallara göre yeni bir izin almak zorundadır. Her iki statüde de Schengen bölgesinde 180 günde 90 güne kadar kısa süreli seyahat mümkündür.
Statünün kaybı ve kart yenileme
Yönetmeliğin 201. maddesi uzun dönem oturumun sona erme nedenlerini sayar:
- AB toprakları dışında üst üste on iki ay geçirmek statünün sona ermesine yol açar; AB Mavi Kartı’ndan bu statüye geçenler ve aileleri için bu süre yirmi dört aydır
- AB uzun dönem oturumu sahibi, AB içinde olsa bile İspanya dışında altı yıl geçirirse bu statüyü kaybeder; idare istisnai durumlarda bu sonucu uygulamayabilir
- Başka bir AB ülkesinde AB uzun dönem statüsü kazanmak, İspanya’daki statüyü sona erdirir
- Hileyle alınan izinler ve sınır dışı etme kararları da sona erme nedenidir
Kaybedilen statünün belirli koşullarla geri kazanılması için ayrı bir usul (recuperación de la titularidad) öngörülmüştür.
Her iki statüde de izin süresizdir; yenilenen yalnızca karttır. TIE kartının ilk yenilemesi beş yıl sonra yapılır; sonraki yenilemeler kişi otuz yaşına gelene kadar beş yılda bir, otuz yaşından sonra on yılda birdir. Yenileme kartın bitişinden önceki iki ay içinde ya da en geç bitişten sonraki üç ay içinde istenir. Geç kalmak izni sona erdirmez, ancak para cezasına yol açabilir. Ulusal statüde idare, yenileme sırasında izne esas koşulların sürüp sürmediğini kontrol edebilir.
Uzun dönem statüsü aile birleşiminde de kolaylık sağlar. Örneğin anne ve babanın İspanya’ya getirilmesi için başvuru sahibinin uzun dönem oturuma sahip olması ya da bu izne başvurmuş olması gerekir.
Hangi seçenek kimin için uygun?
Uzun vadede yalnızca İspanya’da yaşamayı planlayan, düzenli geliri belgelemekte zorlanabilecek ya da emeklilik gibi özel bir yoldan başvuran kişi için ulusal statü yeterli olabilir. İş ya da aile nedeniyle ileride başka bir AB ülkesine taşınma ihtimali olanlar için AB uzun dönem oturumu daha geniş imkân sunar. Her iki statünün şartlarını taşıyan kişi için çoğu zaman AB uzun dönem oturumu daha kapsamlı bir seçenektir.
Ne zaman destek almak gerekir?
Beş yıllık sürenin hesaplanması çoğu dosyada beklenenden karmaşıktır. Uzun yurt dışı ayrılıkları olanlar, arada izin türü değiştirmiş ya da bir dönem izinsiz kalmış olanlar, öğrenci süreleri bulunanlar ve gelirini yurt dışı kaynaklarla belgeleyecek kişiler, başvurmadan önce pasaportundaki giriş çıkışları ve izin geçmişini bir uzmanla birlikte gözden geçirmelidir. Statü kaybı riski taşıyan uzun bir ayrılık planlanıyorsa, bunu önceden değerlendirmek, sonradan geri kazanma usulüyle uğraşmaktan daha kolaydır.
İstanbul Barosu’na kayıtlı avukat. İspanya göçmenlik danışmanı. Özgeçmiş
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Yazının kaleme alındığı tarihten sonra mevzuat ve içtihat değişmiş olabilir.